Üz sümüyü travmaları: hansı sümüklər zədələnir?

Üz skeleti necə qurulub?

Üz sümükləri təkcə forma vermir — göz almasını qoruyur, hava yollarını formalaşdırır, dişləri daşıyır və çeynəmə qüvvəsini kəllə əsasına ötürür.

Quruluş bir neçə nazik sümüyün birləşməsindən ibarətdir. Bu, iki nəticə doğurur: zərbə zamanı bir neçə sümük eyni anda zədələnə bilər, və adi rentgendə sümüklər bir-birinin üzərinə düşdüyü üçün sınıqlar gözdən qaça bilər.

Məhz buna görə üz travmalarında üçölçülü görüntüləmə əsas diaqnostik üsuldur.

Yanaq sümüyü (ziqomatik) sınığı

Yanaq sümüyü üzün yan hissəsində qabarıq nöqtəni formalaşdırır və göz yuvasının xarici-alt divarının bir hissəsini təşkil edir.

Əlamətlər: yanaqda çökmə və ya asimmetriya, yanaq və üst dodaq nahiyəsində keyimə, göz altında qançır, bəzən ağız açıqlığının məhdudlaşması (sümük çənə çıxıntısına təzyiq etdikdə).

Diqqət: çökmə ilk saatlarda şişkinlik altında gizlənə bilər. Şişkinlik azaldıqca asimmetriya aydınlaşır — buna görə travmadan sonra təkrar qiymətləndirmə planlaşdırıla bilər.

Göz yuvası (orbita) sınığı

Göz yuvasının divarları çox nazikdir. Gözə düşən zərbə zamanı təzyiq bu nazik divarları sındıra bilər.

Əlamətlər: ikigörmə (xüsusilə yuxarı baxarkən), göz hərəkətlərində məhdudiyyət, göz almasının çökmüş görünməsi, aşağı göz qapağı və yanaq nahiyəsində keyimə.

Burun sümüyü sınığı

Üz travmalarında ən çox rast gəlinən sınıqlardandır, çünki burun ən qabarıq nöqtədədir.

Əlamətlər: burunda əyrilik və ya çökmə, burundan qanaxma, burun nəfəsində çətinlik, toxunanda ağrı və hərəkət hissi.

Burun içindəki arakəsmə də zədələnə bilər — bu, nəfəsalmaya uzunmüddətli təsir göstərə bilər və ayrıca qiymətləndirilir.

Vaxt amili var: burun sınıqlarının düzəldilməsi üçün optimal dövr məhduddur — şişkinlik çəkdikdən sonra, lakin sümük bitişməzdən əvvəl.

Üst çənə (maksilla) sınıqları

Üst çənə sınıqları daha ağır travmalarda baş verir və çox vaxt üz skeletinin geniş hissəsini əhatə edir.

Əlamətlər: dişlərin qapanışının pozulması, üzün orta hissəsində hərəkət hissi, üzün uzanmış görünməsi, geniş şişkinlik, burundan qanaxma.

Bu sınıqlar hava yoluna təsir edə biləcəyi üçün təcili qiymətləndirmə tələb edir.

Diaqnostika

Ağır travmalarda əvvəlcə həyati funksiyalar dəyərləndirilir — nəfəs yolu, huşun vəziyyəti, digər orqan zədələri.

Klinik müayinədə üz simmetriyası, sümük konturlarının bütövlüyü, göz hərəkətləri, hissiyyat sahələri, ağız açıqlığı və dişlərin qapanışı yoxlanılır.

CBCT və ya kompüter tomoqrafiya əsas üsuldur. Üz skeletinin çoxsaylı nazik sümüklərdən ibarət olması səbəbindən adi rentgen çox vaxt kifayət etmir.

Göz və ya digər struktura təsir şübhəsi varsa müvafiq ixtisas həkimləri ilə birgə qiymətləndirmə aparılır.

Müalicə prinsipləri

Bütün fraqmentlərin yerdəyişməsi cərrahi müdaxilə tələb etmir. Yerindən oynamamış və funksiyanı pozmayan sınıqlar müşahidə ilə idarə oluna bilər.

Cərrahi müdaxilə tələb olunduqda hədəf eynidir: sümük fraqmentlərini düzgün anatomik mövqeyə qaytarmaq və sağalana qədər həmin mövqedə sabit saxlamaq.

Kəsik yeri mümkün olduqca gizli nahiyələrdən — ağız içi, göz qapağının təbii qırışı, saç xətti — seçilir.

Müalicənin vaxtı da planın hissəsidir: bəzi sınıqlarda şişkinliyin bir qədər azalması gözlənilir, digərlərində isə gecikdirilmə düzəltmə imkanını azaldır.