Üz-Çənə Cərrahiyyəsi
Ağız boşluğu, çənələr və üz nahiyəsinin cərrahi müalicəsini əhatə edən tibbi ixtisas — diş çəkilməsindən çənə sümüyünün yenidən qurulmasına qədər.
Stomatologiya ilə cərrahiyyənin kəsişdiyi sahə
Üz-çənə cərrahiyyəsi (maksillofasial cərrahiyyə) — ağız boşluğu, çənə sümükləri, üz skeleti və ətraf yumşaq toxumaların xəstəlik, travma və inkişaf pozğunluqlarının cərrahi müalicəsi ilə məşğul olan ixtisasdır.
Bu sahə adi stomatologiyadan fərqlənir. Diş həkimi dişin özü və onu əhatə edən toxuma ilə işləyir; üz-çənə cərrahı isə dişdən kənara çıxan — sümük, sinir, çənə birgəsi və üz skeleti ilə bağlı — problemləri həll edir.
Praktikada bu, çox geniş spektr deməkdir: sadə bir ağıl dişinin cərrahi çıxarılmasından tutmuş, üst və alt çənənin bir-birinə nisbətdə mövqeyini dəyişən mürəkkəb ortognatik əməliyyatlara qədər.
Bir çox hal təkbaşına həll olunmur. Ortognatik müalicə ortodontla, protez mərhələsi ortopedlə, bəzi travma halları isə digər ixtisaslarla birgə planlaşdırılır. Buna görə düzgün ardıcıllıq nəticə üçün müdaxilənin özü qədər vacibdir.
Kimlər üçün nəzərdə tutulub?
- Adi üsulla çıxarıla bilməyən, sümük içində qalmış (retensiyalı) dişləri olanlar
- Üst və alt çənəsi bir-birinə uyğun qapanmayan şəxslər
- Çənə birgəsində ağrı, səs və ya hərəkət məhdudiyyəti olanlar
- Üz və ya çənə travması keçirmiş pasiyentlər
- Rentgendə çənə sümüyündə kist və ya törəmə aşkarlanan şəxslər
- İmplant üçün sümük həcmi kifayət etməyən pasiyentlər
Üz-çənə cərrahına nə zaman müraciət etməli?
Aşağıdakı şikayətlər mütəxəssis qiymətləndirməsi tələb edə bilər.
Ağız tam açılmır
Ağız açıqlığının məhdudlaşması çənə birgəsi problemi, əzələ spazmı, iltihab və ya retensiyalı diş ilə əlaqədar ola bilər. Səbəb müayinə ilə ayırd edilir.
Çənədə davamlı və ya təkrarlanan ağrı
Xüsusilə çeynəmə, əsnəmə və ya səhər saatlarında güclənən ağrı birgə və ya əzələ mənşəli ola bilər. Diş mənşəli ağrıdan fərqləndirilməlidir.
Dişlər düzgün qapanmır
Alt çənənin irəli və ya geri qalması, yan tərəfə sürüşməsi, ön dişlərin bir-birinə çatmaması — bunlar skelet səviyyəsində uyğunsuzluğun əlaməti ola bilər.
Çənədə və ya üzdə şişkinlik
Ağrısız və yavaş böyüyən şişkinlik xüsusi diqqət tələb edir — bəzi kist və törəmələr uzun müddət heç bir ağrı vermir və təsadüfən aşkarlanır.
Travmadan sonra dişləmə dəyişib
Zərbədən sonra dişlərin əvvəlki kimi qapanmaması sınıq əlaməti ola bilər və gecikdirilmədən qiymətləndirilməlidir.
Rentgendə təsadüfi tapıntı
Başqa səbəbdən çəkilmiş rentgendə çənə sümüyündə boşluq və ya kölgə aşkarlandıqda mütəxəssis dəyərləndirməsi lazımdır.
Vacib: Yuxarıdakı əlamətlər özlüyündə diaqnoz demək deyil. Eyni şikayət bir neçə fərqli səbəbdən yarana bilər — dəqiq səbəb yalnız klinik müayinə və görüntüləmə ilə müəyyən olunur.
Diaqnoz necə qoyulur?
Qiymətləndirmə həmişə klinik müayinə ilə başlayır: şikayətin tarixçəsi, ağız açıqlığının ölçülməsi, çənə hərəkətlərinin izlənməsi, qapanışın yoxlanılması və ağrılı nöqtələrin müəyyən edilməsi.
Görüntüləmə diaqnozun ikinci ayağıdır. Panoramik rentgen (OPG) hər iki çənəni bir təsvirdə göstərir və ilkin baxış üçün istifadə olunur. Daha dəqiq məlumat lazım olduqda — implant planlaması, retensiyalı diş ilə sinir arasındakı münasibət, sınıq xətti və ya kistin sərhədləri — üçölçülü CBCT tələb edilir.
Bəzi hallarda əlavə müayinələr planlaşdırılır: yumşaq toxuma və birgə diskinin qiymətləndirilməsi üçün MRT, törəmələrdə isə cərrahi müdaxilədən sonra histoloji müayinə.
Diaqnoz yalnız simptoma görə qoyulmur. Eyni şikayət fərqli səbəblərdən yarana bildiyi üçün klinik tapıntı ilə görüntüləmə nəticəsi birlikdə qiymətləndirilir.
Diaqnostika üsulları haqqındaMüraciətdən müalicəyə qədər
-
1
İlkin konsultasiya
Şikayət dinlənilir, tibbi tarixçə toplanır və klinik müayinə aparılır. Mövcud rentgen və ya tomoqrafiya varsa gətirilməsi vaxta qənaət edir.
-
2
Görüntüləmə və qiymətləndirmə
Lazım olan görüntüləmə növü təyin edilir və nəticələr klinik tapıntı ilə birlikdə dəyərləndirilir.
-
3
Müalicə planının hazırlanması
Mümkün variantlar, mərhələlər, təxmini müddət və hər variantın üstün-mənfi tərəfləri izah olunur. Cərrahi olmayan alternativ varsa mütləq müzakirə edilir.
-
4
Hazırlıq
Lazım gəldikdə digər ixtisaslarla koordinasiya (ortodont, ortoped, anestezioloq) və əməliyyat öncəsi tələb olunan analizlər.
-
5
Cərrahi müdaxilə
Müdaxilənin növündən asılı olaraq lokal anesteziya, sedasiya və ya ümumi anesteziya altında aparılır.
-
6
Bərpa və nəzarət
Sağalmanın izlənməsi, tikişlərin götürülməsi və lazım olduqda funksional bərpa üzrə göstərişlər. Nəzarət qrafiki müdaxiləyə görə fərqlənir.
Konsultasiyaya hazırlıq
Şikayətinizin nə vaxt başladığını, nəyin onu gücləndirdiyini və nəyin yüngülləşdirdiyini qeyd edin. Bu detallar diaqnozu əhəmiyyətli dərəcədə asanlaşdırır.
İstifadə etdiyiniz bütün dərmanların adını gətirin — xüsusilə qan durulaşdırıcıları, sümük preparatları və müntəzəm qəbul etdiyiniz digər müalicələr.
Əvvəlki rentgen, tomoqrafiya və epikrizləri özünüzlə götürün. Təkrar görüntüləmə həmişə lazım olmur.
Keçirdiyiniz əməliyyatlar, allergiyalar və anesteziya ilə bağlı əvvəlki təcrübəniz varsa bunları bildirin.
Ümumi bərpa prinsipləri
Bərpa müddəti müdaxilənin həcmindən birbaşa asılıdır — ambulator bir əməliyyatdan sonrakı bir neçə gündən, geniş cərrahi müdaxilədən sonrakı bir neçə həftəyə qədər dəyişə bilər.
İlk mərhələdə şişkinlik və narahatlıq gözlənilən reaksiyalardır. Soyuq kompres, başın bir qədər yuxarı vəziyyətdə saxlanılması və təyin edilmiş dərmanların vaxtında qəbulu bu dövrü asanlaşdırır.
Qidalanma rejimi ayrıca izah olunur. Bəzi müdaxilələrdən sonra müəyyən müddət yumşaq və ya maye qida tələb oluna bilər.
Nəzarət müayinələrinə vaxtında gəlmək bərpa prosesinin ən vacib hissəsidir — problemlərin çoxu erkən aşkarlandıqda asan həll olunur.
Bu səhifədəki məlumat ümumi maarifləndirmə məqsədi daşıyır və həkim müayinəsini, fərdi diaqnozu və ya müalicə planını əvəz etmir. Şikayətiniz varsa, mütləq mütəxəssis həkimə müraciət edin.
Kəskin ağrı, güclü şişkinlik, nəfəsalmada çətinlik və ya travma halında gecikmədən təcili tibbi yardıma müraciət edin.
Tez-tez verilən suallar
Diş həkimi dişin özü, diş əti və ətraf toxumalarla — çürük, kanal müalicəsi, protez, təmizlik — məşğul olur. Üz-çənə cərrahı isə çənə sümüyü, üz skeleti, çənə birgəsi və sinirləri əhatə edən cərrahi problemlərlə işləyir.
Praktikada bir çox pasiyent əvvəlcə diş həkiminə müraciət edir və oradan yönləndirilir. İki ixtisas rəqib deyil, ardıcıl işləyir.
Xeyr. Bir çox vəziyyət — xüsusilə çənə birgəsi şikayətlərinin əhəmiyyətli hissəsi — konservativ üsullarla idarə olunur: davranış tənzimləmələri, şina, fizioterapiya və dərman müalicəsi.
Cərrahi müdaxilə konservativ yanaşma nəticə vermədikdə və ya vəziyyət əvvəldən cərrahi həll tələb etdikdə planlaşdırılır.
Bu, müdaxilənin növündən asılıdır. Ağıl dişinin cərrahi çıxarılması, kiçik kist əməliyyatları və implant yerləşdirilməsi adətən lokal anesteziya altında aparılır.
Ortognatik cərrahiyyə və geniş travma bərpaları isə ümumi anesteziya tələb edir. Hansı variantın uyğun olduğu planlaşdırma mərhələsində müəyyən edilir.
Üz-çənə cərrahiyyəsində müdaxilələrin böyük hissəsi ağız içindən aparılır — bu halda xaricdə görünən iz qalmır.
Bəzi travma və geniş rekonstruksiya hallarında xarici kəsik lazım gəlir. Belə hallarda kəsik yeri təbii dəri qatları və kölgə xətləri nəzərə alınmaqla planlaşdırılır, lakin izin necə sağalacağı fərdi toxuma xüsusiyyətlərindən də asılıdır.
Ümumi cavab yoxdur. Tək bir ağıl dişinin çıxarılması bir seansda tamamlanır; implant müalicəsi bir neçə ay, ortognatik müalicə isə ortodontik hazırlıq daxil olmaqla daha uzun sürə bilər.
Konkret müddət yalnız diaqnoz qoyulduqdan sonra, müalicə planı ilə birlikdə bildirilir.
Təcili olmayan cərrahi müdaxilələr və rentgen adətən doğuşdan sonraya saxlanılır. Lakin iltihab və ya kəskin infeksiya kimi hallarda gözləmək daha riskli ola bilər.
Qərar hamiləliyin müddəti nəzərə alınmaqla və mama-ginekoloqla məsləhətləşərək verilir. Hamiləliyinizi mütləq əvvəlcədən bildirin.
Şikayətinizi mütəxəssisə danışın
Şikayətinizin hansı sahəyə aid olduğundan əmin deyilsinizsə, ilkin konsultasiya doğru istiqaməti müəyyən etməyin ən sürətli yoludur.
- Qəbul üçün +994 50 628 10 13
- Əlavə nömrə +994 55 260 70 53
- E-mail info@uzcenecerrahiyyesi.az
- ÜnvanBakı şəhəri, Nizami küçəsi 10
- Bazar ertəsi – Cümə09:00 – 18:00
Məlumatlarınız yalnız randevu ilə bağlı əlaqə üçün istifadə olunur. Məxfilik siyasəti