Üz travmasından sonra nə vaxt həkimə müraciət etməli?
Üz travmasından sonra ilk saatlarda verilən qərarlar nəticəyə əhəmiyyətli dərəcədə təsir edir. Bu məqalə nə etməli və — bəlkə daha vacibi — nə etməməli olduğunuzu izah edir.
Dərhal təcili yardım tələb edən əlamətlər
Aşağıdakılardan hər hansı biri varsa gözləməyin — birbaşa təcili tibbi yardıma müraciət edin:
- Nəfəsalmada çətinlik
- Huşun itməsi — qısa müddətli olsa belə
- Dayandırıla bilməyən qanaxma
- Burundan və ya qulaqdan davamlı şəffaf maye axması
- İkigörmə və ya göz hərəkətlərində məhdudiyyət
- Görmə qabiliyyətində dəyişiklik
- Güclü baş ağrısı, təkrarlanan qusma, huş qarışıqlığı
- Boyun ağrısı və ya boyunda hərəkət məhdudiyyəti
Bu əlamətlərdə diş və ya çənə problemi ikinci plandadır — əvvəlcə həyati funksiyalar qiymətləndirilməlidir. Üz travmasında ilk prioritet həmişə ümumi vəziyyətdir.
Təxirə salınmadan qiymətləndirmə tələb edən əlamətlər
- Dişlər əvvəlki kimi qapanmır
- Ağız tam açılmır və ya çənə yana sürüşür
- Üzün bir hissəsində keyimə
- Üzdə görünən çökmə və ya asimmetriya
- Dişlərin tərpənməsi və ya yerdəyişməsi
- Diş sınıb və ya tamamilə yerindən çıxıb
- Çənədə hərəkət hissi
İlk yardımda nə etməli?
- Sakit olun və vəziyyəti qiymətləndirin — huş, nəfəsalma və qanaxma
- Qanaxma varsa təmiz parça ilə yüngül təzyiq tətbiq edin
- Şişkinlik üçün soyuq kompres (dəsmala bükülmüş) tətbiq edə bilərsiniz
- Başı bir qədər yuxarı vəziyyətdə saxlayın
- Sınıq şübhəsi varsa yeməkdən və içməkdən çəkinin — təcili müdaxilə tələb oluna bilər
- Yerindən çıxmış diş varsa aşağıdakı qaydaya riayət edin
Diş yerindən çıxıbsa — vaxt kritikdir
Tamamilə yerindən çıxmış daimi diş bəzi hallarda geri yerləşdirilə bilər, lakin bu, vaxtdan birbaşa asılıdır.
- Dişi tac hissəsindən (ağızda görünən hissə) tutun — kökünə toxunmayın
- Dişi ovuşdurmayın, fırçalamayın və təmizləmək üçün sürtməyin
- Çirklidirsə qısa müddət təmiz su və ya fizioloji məhlulla yuyun
- Quru saxlamayın — dişi süddə, fizioloji məhlulda və ya pasiyentin öz tüpürcəyində saxlayın
- Dərhal həkimə müraciət edin — hər dəqiqə əhəmiyyətlidir
Süd bu vəziyyətdə ən əlçatan uyğun mühitdir. Kök səthindəki hüceyrələrin canlı qalması dişin saxlanma şansını müəyyən edir — quruma bu hüceyrələri tez öldürür.
Süd dişləri isə geri yerləşdirilmir — bu, altdakı daimi dişə zərər verə bilər.
Nə etməməli?
- Çənəni zorla hərəkət etdirməyin və "yerinə salmağa" cəhd etməyin
- Yerindən çıxmış dişin kökünə toxunmayın və ovuşdurmayın
- "Keçər" deyə gözləməyin — sınıq yanlış mövqedə bitişməyə başlaya bilər
- Şişkinliyin azalmasını gözləyib müayinəni təxirə salmayın
- Sınıq şübhəsi varsa yemək yeməyin
- Ağrıkəsici qəbul edib ağrının maskalanmasına yol verməyin — həkimə nə qəbul etdiyinizi deyin
Niyə "keçər" deyib gözləmək olmaz?
Bu, üz travmalarında ən çox rast gəlinən və ən bahalı səhvdir.
Sümük yanlış mövqedə bitişməyə başladıqdan sonra düzəldilməsi həm daha mürəkkəb, həm də daha az proqnozlaşdırıla bilən olur. Erkən mərhələdə nisbətən sadə repozisiya kifayət edərkən, gec müraciətdə sümüyün yenidən kəsilməsi tələb oluna bilər.
Bundan başqa, bəzi sınıqlar — xüsusilə yanaq sümüyü — ilk saatlarda şişkinlik altında gizlənir. Pasiyent "ciddi bir şey yoxdur" qənaətinə gəlir, şişkinlik azaldıqda isə asimmetriya ortaya çıxır və bu vaxta qədər optimal müdaxilə dövrü keçmiş olur.
Müraciət edərkən nə deməli?
- Travma necə baş verib və nə vaxt
- Huşunuzu itirmisinizmi (qısa müddət olsa belə)
- Ürəkbulanma, qusma və ya baş gicəllənmə olubmu
- Dişləmə hissi dəyişibmi
- Harada keyimə hiss edirsiniz
- Görməniz dəyişibmi
- Hansı dərmanları qəbul etmisiniz
- Müntəzəm qəbul etdiyiniz dərmanlar (xüsusilə qan durulaşdırıcıları)
Bu səhifədəki məlumat ümumi maarifləndirmə məqsədi daşıyır və həkim müayinəsini, fərdi diaqnozu və ya müalicə planını əvəz etmir. Şikayətiniz varsa, mütləq mütəxəssis həkimə müraciət edin.
Kəskin ağrı, güclü şişkinlik, nəfəsalmada çətinlik və ya travma halında gecikmədən təcili tibbi yardıma müraciət edin.